پایگاه عشق و معرفت

اگر راهت افتاده بر این چمن

خـدایت بیــاورده چـــرخی بـزن

سبد خرید
0

سبد خرید شما خالی است

ورود و عضویت

×

نکاتی درباره برخی حقایق هستی و اهداف زندگی (2)

admin
28 بهمن 1400
12 دقیقه زمان برای مطالعه
امتیاز بدهید
احمد علوی تبار – شهریور 1400

 

نعمت هدایت الهی

نعمت هدایت الهی از نعمت‌های بزرگ است. بهره‌مندی مداوم و فزاینده از این نعمت، مستلزم ایمان به خداوند و هستی فراتر از زندگی دنیوی و اهتمام به اطاعت از رهنمودهای الهی است. بخش مهمی از حقایق هستی درباره انواع هدایت‌های الهی است. در واقع، خداوند امکانات فراوانی برای هدایت انسان‌ها و بهره‌برداری مناسب از نعمت‌ها و شرایط زندگی دنیوی قرار داده است.

 

هدایت تکوینی

اولین عامل هدایت انسان، سطح معینی از هشیاری الهی است که خداوند آن را به طور تکوینی در قلب معنوی انسان قرار داده است. هدایت تکوینی همان هشیاری و هدایت فطری است که به آن وجدان نیز گفته‌اند. هشیاری فطری در بیشتر موارد در سطحی نیست که به تنهایی قلب معنوی را در مقابل تمام فریب‌کاری‌ها و گمراه‌سازی‌های اغواگران و غافلان مصون سازد.

با فرو رفتن تدریجی قلب معنوی در چاه انرژی منفی دنیا و جذب اجرام نامرئی ناشی از دلبستگی‌های دنیوی، سطح هشیاری فطری کاهش می‌یابد. البته بر‌خلاف اصطلاح رایج، انسان هرگز پست فطرت نمی‌شود. بلکه می‌توان گفت در مورد گمراهان، فطرت پس می‌رود و نفس کاذب دنیوی پیش می‌افتد. نفس کاذب دنیوی در اثر بنا شدن یک نظام ارزشی نا‌درست در قلب معنوی انسان شکل می‌گیرد.

 

هدایت تشریعی

نوع دیگر هدایت انسان، هدایت تشریعی است که به صورت رهنمود‌های الهی توسط پیامبران و اولیای الهی در اختیار بشر قرار می‌گیرد. بخش مهمی از این رهنمودهای الهی درباره روش صحیح تعامل با دیگران و برآوردن نیازهای مادی و معنوی با کمترین آسیب به قلب معنوی است. هدایت تشریعی همان آموزه‌های وحیانی دین خداست. روح این رهنمودها معطوف به مناسب‌ترین روش تطهیر، رستگاری و رستاخیز قلب معنوی، پا به پای اصلاح نظام ارزشی آن است.

برخی از این رهنمود‌ها همواره و برخی در دوران زندگی دنیایی ثابت‌اند. از جمله ضرورت ایمان، صداقت، درستکاری، مهر‌وَرزی، انفاق قلبی بی‌منت و بی‌توقع، خِرد‌ورزی، عفو و گذشت، دفع بدی با خوبی، صبر و تحمل در سختی‌ها و ناملایمات، اخلاص، توکل، زهد، ادب، حیا، پاکدامنی، عدل و انصاف، لزوم پرهیز از مال‌اندوزی، بخل، کینه‌ورزی، خشونت، ریاکاری، خود‌نمایی، اسراف و تعدی به حقوق دیگران. اما برخی متناسب با شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی هر عصر قابل‌تغییر و تنظیم‌اند. از جمله بسیاری از احکام فقهی در زمینه حقوق فردی و اجتماعی، معاملات اقتصادی، نظام‌سازی سیاسی، اقتصادی، تقنینی، قضایی و فرهنگی.

عقل دنیوی انسان که در بسیاری موارد منحصراً بر پایه تلاش برای رفع نیاز‌های دنیوی و بقا و بهبودی زندگی دنیوی انسان توسعه می‌یابد، به تنهایی نمی‌تواند مصالح حقیقی زندگی او را دریابد و همواره راه حل مناسبی برای مشکلات زندگی ارائه دهد. چه بسیار خیر و هدایت مناسبی که به انسان می‌رسد و عقل دنیوی از پذیرش آن اکراه دارد. زیرا آن را در تقابل با منافع دنیوی و بقاء زندگی دنیوی ارزیابی می‌کند. و چه بسیار شرّ و دعوت شیطانی که عقل دنیوی قادر به ارزیابی صحیح آن نیست و پذیرش آن را موجه و مطلوب می‌شمارد. از این‌رو عقل تنها یکی از منابع فقه اسلامی پس از قرآن‌کریم و سنت پیامبر و در کنار اجماع (اتفاق‌نظر همه فقیهان) در نظر گرفته‌شده‌است.

 

فقه اسلامی

فقه به معنی درک عمیق و دقیق است. فقیه حقیقی، آن رهپوی هستی دل است که توانایی تشخیص و حل معضلات رهپویی معنوی و تشخیص مصالح اساسی جامعه اسلامی را یافته است. اما فقیه ظاهری، از نور معرفت الهی برخوردار نیست و تنها ظواهر منابع الهی معتبر را در اختیار دارد و ممکن است فریفته نفس دون شود و بر اساس هوای نفس و برداشت‌های سطحی و ناقص از آموزه‌های الهی، حکمی صادر کند که مورد رضای خدا نباشد. (1)

”بسیاری از مدعیان دانشوری و رهپویی [معنوی] ، چنان که در آیات 246 تا 252 سوره مبارکه بقره اشاره شده است، خود را مطیع خدا و ولیّ خدا می‌پندارند و همه فعالیت‌هایشان را جهاد در راه خدا تلقی می‌کنند، اما در حقیقت، تفاخر بر دانایی و شایستگی ظاهری‌شان مانع از مبارزه‌ی حقیقی و پیگیر با نفس دنیایی می‌شود و در عمل، از رهپویی حقیقی باز می‌مانند. شایستگی‌ها و برتری‌های اولیای الهی، باطنی است و آنان به سبب طاعت محض از همه‌ی رهنمود‌های الهی، یقین کامل به لقای خدای متعال و شکیبایی و استقامت در راه او، و با یاری گرفتن از او برای کشتن نفس دون و نیل به طهارت روحی کامل، از علم و حکمت الهی و دلی سالم و قوی برخوردار شده‌اند.“ (2)

عدم بهره‌مندی از معرفت حضوری هستی عالی الهی به دلیل عدم تهذیب نفس مؤثر، اجتهاد صحیح را دشوار می‌کند و میدان‌داری فقهای ظاهری می‌تواند موجب ناکارآمدی فقه در مواجهه با شرایط به سرعت در حال تحول و عدم پاسخ‌گویی مناسب به نیاز‌های مبرم نظام‌سازی اجتماعی شود. در ایران، اختلاف‌نظر میان فقهای مسلمان از زمان پا‌گیری انقلاب مشروطه تاکنون بسیار شدید بوده است.

 

هدایت تنبیهی

نوع دیگر هدایت انسان‌ها، هدایت تنبیهی است که خداوند از طریق عوامل گوناگون دنیوی به انجام می‌رساند. این نوع هدایت برای بیدار‌سازی قلب معنوی است تا نسبت به وضعیت وخیم خود در حالت تحت سلطه نفس اغواگر دنیوی کمی هشیار‌تر شود، دام‌ها و تهدید‌ها را بهتر بشناسد و با اصلاح رفتار‌ها، از مسیر نادرست باز‌گردد.

هدایت تنبیهی، متناسب با ظرفیت و استحقاق قلب معنوی و در بسیاری موارد، برای کسانی در نظر گرفته می‌شود که رعایت‌هایی در زندگی دنیوی داشته‌اند اما نادانسته به نفس دنیوی نیز از جهاتی میدان داده‌اند. وضعیت آن‌ها شبیه وضعیت ملت‌هایی است که از نفوذ گسترده دشمن در کشورشان غافل مانده‌اند. تنبیه که در فرهنگ اسلامی به معنی بیدار‌سازی است، ممکن است در حد وقوع سوانح جزئی یا شامل افت معینی در وضعیت شغلی، تنگ شدن معیشت، بیماری شدید، افزایش مشکلات در روابط خانوادگی یا وقوع سوانح وخیم باشد.

 

کارما

برخی از مردم، مواجه شدن با پیامد‌های ناخوشایند رفتار‌های نامناسب خود را به عاملی به نام کارما نسبت می‌دهند که به تصور آنان در ذات اعمال نهفته است و برخی دیگر آن را صرفاً یک بد شانسی تلقی می‌کنند. اعتقاد به کارما گرچه ممکن است تا حدی باز دارنده از گناه یا تعدیل‌کننده رفتار‌ها باشد، اما معمولاً موجب رشد معنوی چندانی نمی‌شود. زیرا انگیزه‌ای قوی برای اصلاح اساسی در روش زندگی و در پیش گرفتن مسیر تقرب معنوی به خداوند ایجاد نمی‌کند و موجب آزاد‌سازی وطن حقیقی یعنی سرزمین مقدس و پر‌برکت قلب معنوی از سلطه نفس کاذب دنیوی نمی‌شود.

 

هدایت با اعجاز

هدایت از طریق اعجاز نیز در سیره پیامبران و اولیای الهی وجود داشته است و البته در بسیاری موارد، ممکن است تنها با توسل قلبی به خداوند و اولیای الهی، نوعی از اعجاز رخ دهد. در حقیقت، ایمان به خدای متعال معجزه‌آفرین و تداوم‌بخش هدایت به مسیر رشد معنوی است.

اگر عملیات بیدار‌سازی قلب معنوی تا حدی مؤثر واقع شود، جریان هدایت فطری نیز قوی‌تر و فرصت‌های تازه‌ای برای بهره‌مندی بیشتر و مؤثر‌تر از هدایت‌های تشریعی فراهم می‌شود.

 

هدایت تشویقی

یقیناً قلب معنویِ تا حدی بیدار‌شده و رو به اصلاح، می‌تواند از انواع هدایت‌های پاداشی یا تشویقی خداوند بهره‌مند شود. یکی از هدایت‌های تشویقی، احساس آرامش و نشاط روحی ناشی از دریافت درجه‌ای از انرژی حیاتی الهی به هنگام انجام رفتار‌های خدا‌پسندانه است. البته هر نیت خدا‌پسندانه نیز موجب دریافت پاداش‌های روحی شفا‌بخش و احیا کننده می‌شود. اگر دریافت‌کننده این پاداش‌ها مراقبت کافی برای اجتناب از گناه داشته باشد و به رفتار‌های شایسته ادامه دهد، می‌تواند انرژی حیاتی دریافتی را حفظ کند و بر موجودی حساب حقیقی آخرتی خود بیفزاید.

بدین ترتیب، او به تدریج خواهد توانست از هدایت‌های تشویقی بیشتری برخوردار شود که حاصل افزایش موجودی حیات آخرتی است و آن، احساس برخورداری از سطح بالاتری از هشیاری و بصیرت الهی و نیز حفاظت روحی و جسمی افزون‌تر است. از نشانه‌های این رشد روحی، درک بهتر از معانی رویداد‌ها و نشانه‌های هدایت الهی است.

توانایی درک نسبی رابطه میان رویداد‌ها و معنای رویداد‌های همزمان و درک بهتر هدایت‌های تشریعی و زیبایی‌های خالق زیبایی‌ها، به یاری راهنمایان راستین الهی و با رشد معنوی بیشتر، قابل توسعه است.

 

پاسخ‌دهی به هدایت‌های الهی

پاسخ‌دهی مناسب به هدایت‌های الهی، هم موجب تسهیل و تسریع رشد معنوی می‌شود و هم با رشد معنوی به طور پیوسته بهبود می‌یابد. دستیابی به توانایی‌های حقیقی الهی را می‌توان به یک وضعیت فرضی تشبیه کرد که در آن، وسیله نقلیه شما در طول مسیر سفر، دائماً به طرز معجزه‌آسایی پیشرفته‌تر و مجهز‌تر می‌شود و می‌تواند از موانع دشوار‌تر به سهولت عبور کند و در ادامه حتی با سرعت بی‌نهایت زیادی به پرواز در‌آید به نحوی که گویی همزمان در همه جا حضور دارد و همه چیز را عمیقاً درک می‌کند. چنین تجربه‌ای تنها با فعال‌سازی قابلیت‌های الهی قلب معنوی و افزایش سعه‌ی وجودی انسان میسر می‌شود و حالت عالی و پایدار آن، همان حالت قلب معنوی اولیای خداست.

 

منابع و توضیحات 

1- سوره مبارکه اعراف، آیات 175 و 176.

بنابر روایات اولیای خدا، این آیات قرآن کریم مربوط به بلعم باعورا است که در زمان حضرت موسی (ع) می‌زیست. او ابتدا در مسیر هدایت الهی بود و کراماتی به او عنایت شده بود. اما نتوانست در مهمترین آزمون‌های الهی روسفید و سربلند باشد، فریفته‌ی نفس دنیایی شد و از شیطان و هوای نفس پیروی کرد و گمراه گردید. خدای متعال حکایت او را مَثَلی قرار داده است از کسانی که در مسیر هدایت الهی‌اند اما سرانجام، هوای نفس را بر پیروی از اولیای الهی مقدم می‌شمارند و از نعمت‌های هستیِ حقیقی آخرتی محروم می‌شوند.

کسانی که قابلیت‌ها و قوای روحی خود را برای آسیب رساندن، گمراه ساختن و بستن راه دیگران به کار می‌برند، در واقع با خدا دشمنی می‌کنند که به معنی تیشه‌زدن به ریشه‌ی خود است. ابو‌موسی اشعری نمونه‌ای از فقهای ظاهری بوده است‌. ماجرای داوری او در رویداد صفین که منجر به تکفیر امام علی (ع) توسط خوارج شد، بسیار عبرت آموز است.

2- کتاب “سرود دو میراث گران‌بهای پیامبر خِرد و عشق“، ص 203.

 

برخی مطالب مرتبط

نکاتی درباره برخی حقایق هستی و اهداف زندگی (1)

نگاهی به شاخص‌های اصلی دین راستین خدا … (1)

نگاهی به شاخص‌های اصلی دین راستین خدا … (2)

نکاتی درباره رهپویی دل و مشی معنوی صحیح (1)

نکاتی درباره نظام‌سازی اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های دینی (1)

اسلام راستین – اسلام‌شناسی به زبان ساده (1)

بررسی انحراف از اسلام راستین – اسلام‌شناسی به زبان ساده (2)

ضرورت اصلاحات فرهنگی و اقتصادی – اسلام‌شناسی به زبان ساده (3)

رسانه ملی و گسترش نفوذ دنیاگرایی – اسلام‌شناسی به زبان ساده (4)

خورشید حقیقی – شرحی بر شعر پیامبر خِرد و عشق (1)

شرحی بر شعر سوز و ساز رمضان (1)

شرحی بر شعر راز حج – حج دل (1)

مختصری درباره رویداد غدیر خم

پیام نوروزی احمد علوی تبار

پرسش و پاسخ درباره برخورد محترمانه

پرسش و پاسخ درباره اهمیت نماز

گزیده‌ای از طوبای محبت – بسم الله

پرسش و پاسخ درباره عدالت الهی و امام زمان (عج)

پرسش و پاسخ درباره آمرزش گناهان با گریه بر امام حسین (ع)

بیداری دل و طلب فرج برای پیمودن راه اولیا – شرحی بر دعای ندبه (1)

چگونه مشکلات زندگی را حل کنیم – شرحی بر شعر با رضا بنشین (1)

نگاهی به دیدگاه روان‌شناختی و روان‌درمانی آنتونی رابینز (1)

نکاتی درباره برنامه زندگی پس از زندگی

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

مطالب مرتبط

پیام نوروزی احمد علوی تبار

به نام خداوند هستی‌بخش رحمت‌گستر تقدیم به همه‌ی انسان‌ها به ویژه مردم رنج‌دیده‌ی ایران با آرزوی بهاری‌شدن دل‌های همه‌ی ...
admin
01 فروردین 1401

چگونه مشکلات زندگی را حل کنیم – شرحی بر شعر با رضا بنشین (1)

احمد علوی تبار - خرداد 1401   چکیده مشکلات زندگی دنیایی ریشه در ماهیت ناامن عالَم دنیا و محدودیت عقل ...
admin
18 خرداد 1401

برخی ویژگی‌ها و وظایف اولیا تا پیامبر خاتم – شرحی بر دعای ندبه (2)

احمد علوی تبار - تابستان 1401   بخش دوم - برخی ویژگی‌ها و وظایف اولیا از آدم تا پیامبر ...
admin
27 مرداد 1401
preloader