پایگاه عشق و معرفت

اگر راهت افتاده بر این چمن

خـدایت بیــاورده چـــرخی بـزن

سبد خرید
0

سبد خرید شما خالی است

ورود و عضویت

×

نکاتی درباره نظام‌سازی اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های دینی (2)

admin
21 اسفند 1400
20 دقیقه زمان برای مطالعه
امتیاز بدهید
احمد علوی تبار – آذر 1400

 

بخش دوم – برخی مشکلات نظام‌سازی اجتماعی مبتنی بر تعالیم دینی در ایران

وقوع انقلاب اسلامی در ایران از مقدرات الهی بود. این رویداد امکانات مناسبی برای رشد معنوی بسیاری از مردم فراهم‌کرد و با امیدواری وافری برای برپایی یک نظام اجتماعی سالم و عادلانه همراه بود. اما عدم آمادگی برنامه‌ای انقلابیون، پایین‌بودن سطح هشیاری و بصیرت بسیاری از آنان و عدم پایبندی بسیاری از همراهان ظاهری انقلاب به رعایت احکام پایه‌ای اسلام مانند التزام به صدق، مروت، انصاف و اعتدال، موجب ضعف شدید در جبهه‌ی نبرد فرهنگی و اقتصادی با شیاطین خارجی و داخلی و عدم ظرفیت انقلابی کافی برای انجام اصلاحات اساسی، کاهش شکاف طبقاتی و پیشگیری از مفاسد اقتصادی و اخلاقی شد.

یکی از ایده‌های بسیار زیان‌بار در انقلاب اسلامی این بود که با افزایش توان اقتصادی خصوصیِ معتقدان به اسلام و انقلاب اسلامی، توان نظام اجتماعی اسلامی افزایش می‌یابد. در حالی که افزایش توان نظام در گرو رشد اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و معنوی جامعه است. دنبال‌کردن ایده‌های انحرافی از سوی بخش بزرگی از انقلابیون به ویژه از دهه‌ی دوم انقلاب اسلامی، پیامد‌های بسیار ناگوار و عبرت‌های بسیار مهمی داشته است.

 

دنباله‌روی از سیاست‌های اقتصادی سرمایه‌دارانه

در اثر تمایلات سرمایه‌دارانه‌ی طیف وسیعی از همراهان ظاهری انقلاب، خطر دنباله‌روی از سیاست‌های اقتصادی صندوق بین‌المللی پول، کوچک شمرده شد. گرچه این سیاست‌ها با بندهای اقتصادی قانون اساسی مغایر بود. ثروت‌اندوزی خصوصی موجه شمرده شد و مورد تشویق قرار گرفت. مراقبت و نظارت کافی بر عملکرد نهاد‌های دولتی و شرکت‌های شبه دولتی و خصوصی به عمل نیامد و اقدامات اساسی و مؤثر برای مقابله با رانت‌خواری و فساد اقتصادی صورت نگرفت.

همه این عوامل که ناشی از نفوذ دیرینه و رواج پنهان فرهنگ دنیاگرایی در بسیاری از نهاد‌ها و ساختار‌های حکومتی از جمله در رسانه ملی بود از یک سو، و فریب‌کاری‌ها و تبلیغات سوء استکبار جهانی از سوی دیگر، موجب اتلاف زیادی در ظرفیت‌ها و منابع انسانی و اقتصادی کشور شد و مانع توسعه پایدار اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و معنوی گردید. (1)

برخی سیاست‌های نادرست در پاسخ به نیاز‌های توسعه اقتصادی، سیاسی و فرهنگی به تدریج موجب غلبه سبک و شیوه فعالیت اقتصادی سودا‌گرانه و رانتی و گسترش فرهنگ فرد‌گرایانه و مصرف‌گرایانه و نادیده‌گرفتن عدالت در توزیع ثروت و امکانات مادی گردید که با ارزش‌های اسلامی کاملاً ناسازگار بود.

مدعیان سازندگی، از اهمیت تقویت بنیه معنوی و فرهنگی جامعه و تربیت مدیران بصیر و باکفایت غافل شدند و به دانش‌آموختگان بی‌بصیرت اعتماد کردند. اگرچه توافق‌نامه آشکاری با صندوق بین‌المللی پول منعقد نگردید، اما عملاً در همه دولت‌ها همان سیاست‌های اقتصادی ضد‌تولیدی این صندوق به اجرا گذاشته شد.

سوداگران اقتصادی و جریان‌های انحرافی فرصت‌طلب، نفوذ خود را در قوای سه‌گانه کشور گسترش دادند. در طی چند دهه، نه تنها مبارزه همه‌جانبه‌ای با نفوذ و گسترش فرهنگ فاسد و مخرب دنیاگرایی صورت نگرفت و مشکلات دیرینه‌ی ساختار اقتصادی ناصحیح و مولد تبعیض و فساد برطرف نگردید، بلکه تحت عنوان فریبنده‌ی رقابتی‌کردن فضای کسب و کار کشور و کاهش تصدیگری دولت، سیاست خصوصی‌سازی‌ برای تقسیم اموال و ثروت‌های عمومی با هدف مالِ خود‌ سازی شخصی و گروهی در پیش گرفته شد. (2)

 

افزایش فساد اقتصادی، ناکارآمدی نهادهای دولتی و رشد سوداگری

با گسترش فرهنگ دنیاگرایی و کاهش شدید درآمد سرانه کارکنان دولت، روند دفع نیرو‌های با کیفیت و کاهش توان کارشناسی نهاد‌های دولتی شتاب می‌گرفت و منجر به افزایش فساد اقتصادی و ناکارآمدی نهاد‌های دولتی می‌گردید. (3)

عدم شفافیت و نظارت‌گریزیِ بسیاری از فعالیت‌های اقتصادی و طراحی نادرست نظام مالیاتی نیز عامل مهمی برای گرایش اقتصاد خصوصی به فعالیت سوداگرانه و مفسدانه و افزایش تورم بود. (4)

تصویب قانون مالیات بر عایدی سرمایه می‌توانست غارتگری سوداگران را تا حدی کاهش دهد. اما در سال 1393 این قانون پس از سال‌ها کار کارشناسی از دستور بررسی مجلس شورای اسلامی خارج گردید. زیرا غارتگران اقتصاد کشور در بسیاری از ساختارهای قدرت سیاسی نفوذ داشتند. به گفته رئیس وقت سازمان امور مالیاتی، بیش از نیمی از سرمایه‌داران دانه‌درشت، هیچ مالیاتی پرداخت نمی‌کردند. (5)

طبق گزارش شاخص رقابت‌پذیری WEF مجمع جهانی اقتصاد در سال 2019، در میان تمام‌کشور‌ها تنها چهار کشور از نظر بی‌ثباتی‌مالی وضعیتی بدتر از ایران داشتند. این فاجعه ناشی از بازی سوداگرانه، مفسدانه و ضد توسعه‌ای با نرخ ارز و با بازار بورس، طلا، مسکن و زمین بود که به تضعیف بیش از پیش تولیدکنندگان و فرودستان و تقویت دلال‌ها، رباخواران و واردکننده‌ها منجر شد. شاخص دیگر این‌که، ایران در زمینه‌ تنظیم‌گری مالی با تمرکز بر تنظیم‌گری بانک‌ها، از نظر بی‌پایه‌بودن و سستی و ضعف در رتبه‌ اول قرار داشت. (6)

 

شکل‌گیری یکی از بدترین انواع نظام سرمایه‌داری

همه‌ی شواهد حاکی از این واقعیت است که در چند دهه اخیر، یکی از بد‌ترین انواع نظام سرمایه‌داری در ایران شکل گرفت به طوری که بیشترین تعارض منافع را میان طبقات جامعه ایجاد کرد. (7)

طبقه سرمایه‌دار شبه دیندار در ایران، قواعد بازی قدرت و ثروت دنیوی را دائماً طوری طراحی کرد که نه تنها همواره برنده‌ی این بازیِ مفسدانه باشد، بلکه امکانات رفاهی مناسب در زمینه آموزش و بهداشت و درمان و مسکن و الزامات اشتغال مولد و پایدار را که از سوی بسیاری کشورهای سرمایه‌داری برای بازندگان اقتصادی (اکثریت مردم) در نظر گرفته می‌شود، تأمین نکرد.

این طبقه سوداگر رانت‌خوار به‌ تدریج همه نظام‌های بانکی، مالیاتی، آموزشی، درمانی و بازار سرمایه و مسکن و غیره را به نفع خود تنظیم کرد. جریان اصلی انقلاب اسلامی اقتدار نظری لازم برای برخورد ریشه‌ای و مؤثر با این پدیده و پدیده شبه تجددگرایی در حال گسترش (به ویژه در عرصه آموزش دانشگاهی و فضای فرهنگی و رسانه‌ای) را نداشت.

 

وضعیت کشور در اواخر دهه چهارم انقلاب

یکی از اعضای شورای عالی اداری در دولت دوازدهم، وضعیت کشور در اواخر دهه چهارم انقلاب را چنین توصیف کرده است:

”گسترش بی‌سابقه فساد موجب سقوط اخلاق در جامعه شده است و سقوط اخلاق موجب گسترش فساد بیشتر شده و می‌شود. سطح کنونی فساد و سقوط اخلاقی و ادامه آن نتایج سوء زیادی دارد، ولی ادامه روند فزاینده فساد مخاطرات آن را فاجعه‌آمیزتر می‌نماید. فساد، ثروت‌های بادآورده برای برخی ایجاد می‌کند بدون آن‌که ارزشی در اقتصاد خلق کرده باشند. فساد فعالیت‌های اقتصادی را مختل می‌کند و به تولید و رونق اقتصادی لطمه وارد می‌سازد.

ثروت‌های بادآورده از یک‌طرف و مختل‌شدن تولید و فعالیت‌های اقتصادی و بیکاری حاصل از آن از سوی دیگر فاصله طبقاتی را در جامعه افزایش می‌دهد. افزایش فاصله طبقاتی و مشاهده ثروت‌های بادآورده، انگیزه و تمایل به فساد را افزایش می‌دهد. فساد گسترده، افراد کارآمد و نخبه را از فعالیت‌های اقتصادی فراری می‌دهد، امید به آینده را نابود می‌کند، فرار مغزها و کارآفرینان را از کشور تشدید می‌کند، فقر و نا‌امیدی را گسترش می‌دهد و بذر نارضایتی را می‌افشاند و نظام اجتماعی و سیاسی را با مخاطره جدی و اضمحلال مواجه می‌کند. …

برخورد‌های جدی قضایی کفایت نمی‌کند چون اگر ساختارهایی که زمینه فساد را ایجاد می‌کنند و فاسد پرورش می‌دهند تغییر نکنند با از بین بردن فاسدان موجود، ساختارهای مولد فساد، موج جدیدی از مفسدان را تولید می‌کنند. …

ساختارهای حاکم در جامعه مانند کارخانه‌ای برای تولید فساد و فاسد عمل کردند و وضع را به این حالت بحرانی رسانده‌اند. در واقع فساد گسترده فعلی ناشی از ساختارهایی است‌که از افراد و جامعه سالم، افرادی ناسالم و جامعه‌ای آلوده به فساد گسترده به‌وجود آورد. …

در چهل سال گذشته چندین سازمان مانند بازرسی کل کشور، دیوان محاسبات، وزارت اطلاعات و حراست‌های مستقر در سازمان‌ها و بالاخره اطلاعات سپاه پاسداران برای کنترل فساد فعال بوده‌اند. ولی وجود این سازمان‌های نظارتی چندگانه نتوانسته از گسترش فساد و افزایش فاسدان و سقوط اخلاقی جامعه جلوگیری کند. حتی برخی عناصر سازمان‌های نظارتی مزبور، خود در فساد مشارکت کرده‌اند و بعضاً گرفتار هم شده‌اند.“ (8)

 

چالش معرفتی جریان اصلی انقلاب

در ایران حداقل از زمان پا‌گیری انقلاب مشروطه تا‌کنون، دو شاخه‌ی پرنفوذ در اسلام‌گرایی سطحی‌نگر و انحرافی با رویکرد‌های متفاوت ”بسته و ناپویا در فقه“ و ”مفتون تجدد‌گرایی“، جریان اسلام اصیل باطن‌نگر، پویا و عزتمند را به چالش کشیده است. رویکرد تحجر‌گرا بر وجاهت همیشگی آن احکام حقوقی و کیفری اسلام که برای اعصار گذشته مناسب بوده اصرار می‌ورزیده و به شاخص‌های اصلی دین اسلام که مبنای وجاهت احکام فقهی‌اند توجه کافی نداشته است. و رویکرد تجدد‌گرا پذیرش همان قوانین عرفی و سبک زندگی عصر جدید دنیا با رنگ و لعاب اسلامی را مطلوب می‌شمرده است.

شواهد نشان می‌دهند که در نظام جمهوری اسلامی طی سه دهه اخیر، ترکیب تأثیر‌گذاری نامطلوب این دو جریان انحرافی با نفوذ، موجب خسارات فراوان به منابع انسانی و اقتصادی کشور، افزایش شکاف طبقاتی، تنزل ارزش‌های اخلاقی، کاهش سلامت معنوی جامعه و بد‌بینی بخش وسیعی از مردم به اسلام و انقلاب شده است.

 

روش شکل‌گیری نظام اقتصادی و تصویب قوانین در جمهوری اسلامی

روش شکل‌گیری نظام اقتصادی و تصویب قوانین در جمهوری اسلامی نه بر اساس طراحی یک نظام اقتصادی‌-‌ اجتماعی پویا و متوازن مبتنی بر ارزش‌های والای اسلامی بلکه با پذیرش قوانین و رویکرد‌های اقتصادی مولد تبعیض و فساد رایج در دنیا با ملاحظات نه چندان روشن و استوار ”عدم مغایرت با احکام اسلام“ بوده‌‌است‌(9). جداکردن مفهوم تشخیص مصالح اسلام و تشخیص مصلحت نظام اجتماعی اسلامی نشان از این ناروشنی و نااستواری دارد.

از یک‌سو، در شرایط اجتماعی عصر ما، پذیرش و اجرای همه‌ی احکام حقوقی و کیفری مناسب برای شرایط اجتماعی صدر اسلام ناموجه بود. و از سوی‌دیگر، برنامه‌ی جایگزین جامع و مناسبی وجود نداشت. و ساختار مناسبی برای به عهده‌گرفتن وظیفه‌ی تدوین برنامه نظام‌سازی اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی طراحی نشد.

رویکرد پذیرش قوانین با شرط عدم مغایرت با احکام اسلام، از زمان پاگیری انقلاب مشروطه در میان بسیاری از روحانیان شیعه مشاهده می‌شود. محقق نائینی در کتاب تنبیه‌ الامه و تنزیه المله اظهار داشته‌است:

”حاکم، اگر معصوم نباشد، باید به قانونی تن دهد که حقوق و وظایف دولت را معین می‌کند. نیز باید مجلسی متشکل از علما و مخلصین ملت وجود داشته باشد تا بر اجرای قانون نظارت کند. البته به این شرط که قوانین با شریعت اسلام تعارضی نداشته باشد.“

در زمان انقلاب مشروطه، قرار شد پنج نفر از مجتهدین بر همان قوانین عرفی دنیا که نمایندگان مجلس تصویب می‌کنند، نظارت نمایند تا مغایر با احکام اسلام نباشد. این بدان‌‌ جهت بود که هیچ‌یک از اصلاح‌گران دینی و اجتماعی، توانایی ورود به عرصه‌ی نظام‌سازی اقتصادی‌-‌ اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های اسلامی را نداشتند.

نظام جمهوری اسلامی نیز در عمل، مسیر پذیرش قوانین عرفی دنیا به شرط عدم مغایرت با احکام اسلام را در پیش گرفت و در مقابل بازی‌های شیطانی سیاست‌ورزان دنیا بسیار ضعیف ظاهر شد. بدین ترتیب، نه چاره‌ای برای مهار تمایلات فسادانگیز ثروت‌اندوزی خصوصی و توسعه‌طلبی دنیوی اندیشیدند و نه قادر بودند با تکیه بر ارزش‌های پایه‌ای اسلام، به الزامات نوین نظام‌سازی اجتماعی و ارزش‌های حقوقی- سیاسی نوین جامعه توجه کنند. غلبه‌ی دیدگاه‌های انحرافی همراهان ظاهری انقلاب بر عرصه‌ی سیاست‌های اقتصادی، فرهنگی و آموزشی نظام، موجب عدم رشد کافی توان اصلاح‌گری و نظام‌سازی در این عرصه‌ها شد.

 

فعالیت‌های اقتصادی بسیاری از مسئولان

فعالیت‌های اقتصادی سودجویانه و سوداگرانه مستقیم یا غیر مستقیمِ بسیاری از تصمیم‌سازان و طراحان نظام‌سازی کشور، از جمله آفات بزرگ عملکرد صحیح نظام جمهوری اسلامی بوده است. در حالی که دولت و سایر نهاد‌های حکومتی در جامعه اسلامی باید وکلای امین و درستکار عموم مردم باشند نه کارگزار طبقه یا گروه‌هایی خاص. امام خمینی (ره) تأکید داشتند که سطح زندگی دنیوی همه عالمان دینی و همه مسؤولان مهم نظام اسلامی باید پایین‌تر از سطح متوسط جامعه باشد. و افرادی که خود را اصلاح نکرده و قوانین اسلام را در مملکت وجود خود اجرا ننموده‌اند، حق ندارند سیاست‌گذاران و گردانندگان اصلی نظام اسلامی باشند.

بسیاری از دست‌اندر‌کاران نظام هنوز از میزان خسارات عظیم مادی و معنوی پذیرش ایده‌ی ضد اسلامی پیشرفت ناعادلانه و نامتوازن و دنباله‌روی از سیاست‌های ضد تولیدی، سوداگرانه، مصرف‌گرایانه و تجمل‌پرستانه‌ی بازیگران صحنه‌ی اقتصاد و سیاست و فرهنگ دنیا برآورد درستی ندارند.

 

شاخص‌های اصلی اسلامی بودن نظام اجتماعی

مسلماً شاخص‌هایی مانند اقتدار و امنیت ملی، رشد اقتصادی، رفاه عمومی و تأمین اجتماعی برای جامعه مسلمانان بسیار با اهمیت‌اند. اما شاخص‌های اصلی اسلامی بودن نظام اجتماعی عبارتند از: کاهش فساد و اسراف، تأمین پاکی و سلامت فضای سیاسی، فرهنگی و معنوی جامعه، التزام به انصاف و اعتدال در روابط اقتصادی و اجتماعی، دادگری حق‌مدارانه، رحمانی و شفاف، پرهیز از خشونت و فریب و ریا، و ارتقاء و رعایت استاندارد‌های کیفیت از جمله در تولید محصولات فرهنگی. (10)

در نظام اجتماعی اسلامی باید سلامت و رشد فرهنگی و معنوی مردم و تربیت نیروهای سالم، آزاد اندیش، جامع‌نگر و کارآمد در کانون توجه باشد. همچنین باید انگیزه جلب رضایت خداوند و بهره‌مندی از نعمت‌های هستی عالی الهی، بر انگیزه‌های سودجویانه دنیوی غلبه یابد. رضایت خداوند با پرهیز از هرگونه ظلم، انجام شایسته وظایف اجتماعی بدون منت‌گذاری و برتری‌جویی دنیوی، ارائه خدمات مناسب و دور از مکر و خود‌نمایی و ریاکاری، تولید کالا‌های سالم و با کیفیت، و … جلب می‌شود.

بخش‌هایی از همراهان ظاهری انقلاب، همواره تمایل داشته‌اند که از اسلام برای پیشبرد اهداف دنیوی سودا‌گرانه و سرمایه‌دارانه استفاده کنند و کارهای نمایشی در زمینه توسعه و پیشرفت اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، علمی و فنی کشور را جایگزین کار واقعی و خداپسندانه نمایند. اما رهبری نظام اسلامی و جریان واقعی و اصلی انقلاب درصدد ایجاد شرایط مناسب برای مدیریت صحیح منابع انسانی و اقتصادی جامعه و برقراری روابط عادلانه و خِرد‌ورزانه در سیاست‌های داخلی و خارجی بوده‌اند تا امکان رشد معنوی و فرهنگی عموم مردم بر اساس ارزش‌های الهی فرهنگ غنی اسلامی هرچه بیشتر فراهم شود. (11)

بیانات مقام معظم رهبری در خرداد 69 نشانگر موضع صحیح ایشان در مقابل بروز علایم اولیه‌ی انحراف از مسیر رشد حقیقی بوده است:

”فوری‌ترین هدف تشکیل نظام اسلامی، استقرار عدالت اجتماعی و قسط اسلامی است. … دعوت به نظام اسلامی منهای اعتقادی راسخ و عملی پیگیر در راه عدالت اجتماعی، دعوتی ناقص بلکه غلط و دروغ است. و هر نظامی هرچند با آرایش اسلامی اگر تأمین قسط و عدل و نجات ضعفا و محرومین در سرلوحه‌ی برنامه‌های‌آن نباشد، غیر اسلامی‌و منافقانه است.“

 

منابع و توضیحات

1- کتاب ” آهنگ آسمان دل در دلیرستان اخترخیز گِل “، ص 30.

2- همان، ص 83 و 84.

3- همان، ص 84.

4- همان، ص 88.

5- همان، ص 89.

6- همان، ص 90.

7- برنامه ثریا، شبکه اول سیما، اول خرداد 1400.

8- علینقی مشایخی، ”چگونگی غلبه بر فساد“، روزنامه ایران، 7 شهریور 1398.

9- احمد علی یوسفی، ”بررسی روش شکل‌گیری نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران …“، فصلنامه علمی- پژوهشی حکومت اسلامی، شماره 82، زمستان 1395.

10- ” آهنگ آسمان دل …“، ص 67.

11- همان، ص 79.

 

برخی مطالب مرتبط

نکاتی درباره نظام‌سازی اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های دینی (1)

نکاتی درباره نظام‌سازی اجتماعی مبتنی بر ارزش‌های دینی (3)

نگاهی به شاخص‌های اصلی دین راستین خدا … (1)

نگاهی به شاخص‌های اصلی دین راستین خدا … (2)

اسلام راستین – اسلام‌شناسی به زبان ساده (1)

نکاتی درباره رهپویی دل و مشی معنوی صحیح (1)

نکاتی درباره رهپویی دل و مشی معنوی صحیح (2)

خورشید حقیقی – شرحی بر شعر پیامبر خِرد و عشق (1)

شرحی بر شعر سوز و ساز رمضان (1)

پیام نوروزی احمد علوی تبار

پرسش و پاسخ درباره برخورد محترمانه

پرسش و پاسخ درباره اهمیت نماز

گزیده‌ای از طوبای محبت – بسم الله

پرسش و پاسخ درباره عدالت الهی و امام زمان (عج)

پرسش و پاسخ درباره آمرزش گناهان با گریه بر امام حسین (ع)

بیداری دل و طلب فرج برای پیمودن راه اولیا – شرحی بر دعای ندبه (1)

چگونه مشکلات زندگی را حل کنیم – شرحی بر شعر با رضا بنشین (1)

نگاهی به دیدگاه روان‌شناختی و روان‌درمانی آنتونی رابینز (1)

مختصری درباره رویداد غدیر خم

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

مطالب مرتبط

رسانه ملی و گسترش نفوذ دنیاگرایی – اسلام‌شناسی به زبان ساده (4)

احمد علوی تبار - آبان 1401   بخش چهارم - رسانه ملی و گسترش نفوذ دنیاگرایی کارنامه رسانه ملی ما ...
admin
23 آبان 1401

چگونه مشکلات زندگی را حل کنیم – شرحی بر شعر با رضا بنشین (2)

احمد علوی تبار - خرداد 1401   بخش دوم - مشکل‌گشایی، امان‌آوری، معرفت‌زایی و شفابخشی مقام رضا   توافق با ...
admin
24 خرداد 1401

گزیده‌ای از طوبای محبت – بسم الله

شرح حدیث طوبی   1- حقیقت بسم الله حضرت امیر (ع) فرموده‌اند هر جا بسم الله بگویند و صلوات بفرستند، ...
admin
03 خرداد 1401
preloader